Ακραία φαινόμενα, άναρχη δόμηση, ανύπαρκτη πρόληψη

Για κάθε πυρκαγιά και κάθε πλημμύρα, “απλώς” καταστροφική ή πολύ περισσότερο φονική, υπάρχουν και ευθύνες. Ευθύνες για τη μη πρόληψη, στο μέτρο του δυνατού, και ευθύνες για τις όποιες καθυστερήσεις και τα όποια λάθη στην αντιμετώπιση. Ευθύνες διαχρονικές και σημερινές, σε όλα τα επίπεδα

Ρεπορτάζ: Κάκη Μπαλή

Έξι μέρες μετά την ανείπωτη τραγωδία στην ανατολική Αττική, με την εκατόμβη των θυμάτων και με ανθρώπους να αγνοούνται ακόμη, έξι μέρες μετά τις -ευτυχώς μη φονικές- πυρκαγιές στην Κινέτα και την Κρήτη, τρεις μέρες μετά τις απίστευτες πλημμύρες από ένα μπουρίνι στα βόρεια προάστια της Αθήνας, είναι εξαιρετικά δύσκολο να προχωρήσει κανείς σε έναν ψύχραιμο απολογισμό για το πώς έγιναν όλα αυτά και τι πρέπει να γίνει για να μην επαναληφθούν. Σίγουρα η απάντηση στα αγωνιώδη ερωτήματα δεν μπορεί να είναι ότι... φταίει το κακό το ριζικό μας. Βεβαίως, υπάρχουν και ακραία φαινόμενα, που οφείλονται είτε στην αλλαγή των χρήσεων γης είτε στην κλιματική αλλαγή. Αλλά σίγουρα για κάθε πυρκαγιά και κάθε πλημμύρα, “απλώς” καταστροφική ή πολύ περισσότερο φονική, υπάρχουν και ευθύνες. Ευθύνες για τη μη πρόληψη, στο μέτρο του δυνατού, και ευθύνες για τις όποιες καθυστερήσεις και τα όποια λάθη στην αντιμετώπιση. Ευθύνες διαχρονικές και σημερινές, σε όλα τα επίπεδα.

Μια ψύχραιμη πρώτη ανάλυση της τραγωδίας στο Μάτι κάνει ο δασολόγος - περιβαλλοντολόγος Νίκος Χλύκας. “Στο Μάτι τίποτε δεν πήγε καλά” λέει στην “Α”. Για την ακρίβεια ήταν ένας συνδυασμός εκρηκτικών παραγόντων που λειτούργησαν ως θανατηφόρα παγίδα: “Μαίνονταν ακραία ισχυροί άνεμοι σε μια περιοχή με αυθαίρετους οικισμούς, δρόμους στενούς, αδιέξοδα, με σπίτια σε ρεματιές, με κομμένη την πρόσβαση στη θάλασσα” παραθέτει. Στο ακραίο καιρικό φαινόμενο και τον κακό σχεδιασμό δεκαετιών ήρθε να προστεθεί η έλλειψη συντονισμού, εκπαίδευσης και ενημέρωσης των κατοίκων της περιοχής.

Ο Νίκος Χλύκας υπενθυμίζει ότι “οι δασικοί χάρτες της ανατολικής Αττικής έχουν παραδοθεί από τον Μάιο του 2010. Αλλά δεν έχουν αναρτηθεί εδώ και οκτώ χρόνια”, συνεπώς είναι σαν να μην υπάρχουν. Υπενθυμίζει ακόμη ότι στο Μάτι, όπως και σε πολλές άλλες περιοχές της Ελλάδας, “η αυθαίρετη δόμηση με τα χρόνια περίπου νομιμοποιήθηκε, τα σπίτια πήραν φως, νερό, τηλέφωνο, χωρίς ποτέ να γίνουν νόμιμα, χωρίς ποτέ να ανοίξουν δρόμοι, ανοιχτοί χώροι, πλατείες, όπως απαιτείται σε έναν οικισμό”.

 Το στοίχημα της πρόληψης

 Τώρα πρέπει να σκεφτούμε ψύχραιμα για τα σπίτια που χάθηκαν. Πώς ακριβώς θα επιτραπεί να χτιστούν και πάλι αυθαίρετα μέσα στο δάσος; Το σωστό -και πολιτικά πολύ δύσκολο- είναι να βρεθούν αλλού οικόπεδα για να χτίσουν οι πληγέντες, με πολεοδομικό σχέδιο. Ο Νίκος Χλύκας δεν έχει ψευδαισθήσεις: “Επειδή ζούμε στην Ελλάδα και δεν πρόκειται να γκρεμιστεί το Μάτι, και το κάθε Μάτι, θα πρέπει να οργανωθεί πολεοδομικά η περιοχή στο κομμάτι που δεν είναι δασικό. Να γκρεμιστεί ό,τι είναι απαραίτητο, να ανοίξουν δρόμοι, να ανοίξει η δίοδος στη θάλασσα”. Αλλά το πιο σημαντικό είναι θυμηθεί η Πολιτεία ότι στις πυρκαγιές δύο είναι τα ζητούμενα: η πρόληψη και η καταστολή. “Όσο το ισοζύγιο είναι τόσο δραματικά υπέρ της καταστολής και αγνοεί ουσιαστικά την πρόληψη οι τραγωδίες θα επαναλαμβάνονται” επιμένει ο δασολόγος. Και εξηγεί ότι πρόληψη σημαίνει τρία πράγματα: “Πρώτον, έργα δασονομικά, καθαρισμοί κ.λπ., δεύτερον, οργάνωση της φύλαξης με 24ωρες βάρδιες και τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών και, τρίτον, ενημέρωση του κοινού, πώς να κινείται σε ακραίες καταστάσεις”.

Είναι προφανές ότι και τα τρία ήταν ελλιπή.

Παραλογισμός

Για τη Ράνια Κλουτσινιώτη, αρχιτέκτονα και πολεοδόμο, είναι σημαντικό να δει κανείς τις αναλογίες που υπάρχουν μεταξύ των πλημμυρών στη Μάνδρα και της πυρκαγιάς στο Μάτι: “Προκαλούνται από ακραία φαινόμενα: μια έρχεται το νερό, την άλλη η φωτιά. Αλλά εμείς που υποτίθεται ότι είμαστε οργανωμένες κοινωνίες θα έπρεπε να έχουμε βρει τρόπους να τα αντιμετωπίζουμε” λέει στην “Α”. “Κι αν καταστροφές τύπου Μάνδρας θα μπορούσαν να αποτραπούν με μεγάλα αντιπλημμυρικά έργα πάνω από τον Πατέρα, για το Μάτι δεν είμαι σίγουρη εάν υπήρχε τρόπος. Τα πευκοδάση ανανεώνονται μόνο με την πυρκαγιά, άρα οι άνθρωποι δεν θα έπρεπε να κατοικούν μέσα σε πευκοδάση” τονίζει.

Η Ράνια Κλουτσινιώτη επισημαίνει τις χρόνιες κακοδαιμονίες με τα αυθαίρετα: “Οι πολεοδόμοι τα λέμε εδώ και δεκαετίες. Πρώτα νομιμοποιήθηκαν μαζικά τα αυθαίρετα με τον νόμο Τρίτση το 1983, μετά συνέχισαν να νομιμοποιούνται με την καταβολή προστίμων, σχεδόν σε όλες τις παράκτιες περιοχές. Σε πολλές περιοχές έγιναν εκ των υστέρων ρυμοτομικά σχέδια, αλλά ποτέ δεν εφαρμόστηκαν. Είναι παραλογισμός”.

 Βίοι παράλληλοι

 Μια άλλη, πολύ ενδιαφέρουσα παράμετρο βάζει στη συζήτηση από μακριά ο ερευνητής του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ, ειδικευμένος στη μελέτη των δασών Γιόχαν Γκόλνταμερ, μιλώντας στον γερμανικό Τύπο: “Αυτό που συνέβη στην Αττική είναι δραματικό και μου θυμίζει την κατάσταση στην Πορτογαλία πέρυσι, όπου σε δύο πυρκαγιές πέθαναν πάνω από 100 άνθρωποι”. Ο Γερμανός επιστήμονας υποστηρίζει ότι το βασικό πρόβλημα είναι κοινό σε όλες τις μεσογειακές χώρες:

“Στις πρώην αγροτικές περιοχές γύρω από την Αθήνα η καλλιεργήσιμη γη δεν αξιοποιείται τόσο εντατικά όσο παλαιότερα. Αντ’ αυτού γύρω από τις μεγάλες πόλεις έχουν αναπτυχθεί αστικές δομές με ακαλλιέργητα χωράφια και κήπους. Αυτό κάνει την κατάσταση τόσο επικίνδυνη. Στο παρελθόν τα αιγοπρόβατα τρέφονταν από το γρασίδι και τους χαμηλούς θάμνους στις περιοχές αυτές και έτσι το τοπίο φαινόταν μεν γυμνό, αλλά δεν ξεσπούσαν μεγάλες, καταστροφικές πυρκαγιές. Σήμερα οι άνθρωποι δεν εκμεταλλεύονται τη γη αυτή, υπάρχουν περισσότερα εξοχικά, κήποι και δέντρα -αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα σε πολλές νοτιοευρωπαϊκές χώρες. Έτσι τα προάστια πόλεων είναι συνήθως πιο ευάλωτα σε πυρκαγιές. Εκεί οι φωτιές γίνονται ανεξέλεγκτες».

Ανακύκλωση: Πετάνε τις αποφάσεις στα σκουπίδια

Πώς η υποχρέωση για τέσσερα ξεχωριστά ρεύματα ανακύκλωσης (χαρτί, αλουμίνιο, πλαστικό, μέταλλο) έγινε αυθαίρετα "ένας κάδος"

Ως κράτος εν κράτει, η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης, ο φορέας του συστήματος των μπλε κάδων πανελλαδικής εμβέλειας με περιεχόμενο τα απόβλητα συσκευασιών των δήμων προς ανακύκλωση, γράφει στα παλαιότερα των υποδημάτων ης, τις θεσμοθετημένες υποχρεώσεις έτσι όπως προκύπτουν από το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων και τον πρόσφατο νόμο για την ανακύκλωση.

Έτσι, λοιπόν, στο Αναθεωρημένο Επιχειρησιακό Σχέδιο που υπέβαλε ως όφειλε στον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης, με ορίζοντα εφαρμογής τα έξι χρόνια από την ημερομηνία έγκρισής του, εμφανίζεται να περιφρονεί τα βασικά και στοιχειώδη. Δηλαδή την καθιέρωση τεσσάρων (γυαλί, πλαστικό, μέταλλα και χαρτί) ξεχωριστών ρευμάτων ανακύκλωσης των αποβλήτων συσκευασίας.

Επ' αυτού, παίζει ένα ιδιότυπο κρυφτούλι με τις αρμοδιότητες των δήμων και τις δικές της, ενώ χωρίς καμία τεκμηρίωση υποστηρίζει πως με τα σημερινά ετήσια έσοδα των 20 εκατ. ευρώ «δεν βγαίνει» και προτείνει σχεδόν διπλασιασμό (να φτάσουν στα 37 εκατ. ευρώ). Τα έσοδά της είναι οι πόροι που καταβάλλει η κοινωνία μέσω των συμβεβλημένων με αυτή επιχειρήσεων, αφού στην τιμή των προϊόντων είναι ενσωματωμένο το τέλος της ανακύκλωσης.

Σε δελτίο Τύπου (10.5.2018) με πανηγυρικό ύφος «για τη νέα άνοδο στην ανακύκλωση συσκευασιών, κατά 5% αύξηση το 2017 σε σχέση με το 2016», καθώς διανύει το 15ο έτος λειτουργίας της, αυτοσυστήνεται ως εξής:

«Η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης, όπως προβλέπει ο νόμος, έχει μη κερδοσκοπική λειτουργία και εξυπηρετεί σκοπούς δημοσίου συμφέροντος. Ιδρύθηκε από βιομηχανικές και εμπορικές επιχειρήσεις που είτε διαθέτουν συσκευασμένα προϊόντα στην ελληνική αγορά είτε κατασκευάζουν συσκευασίες και σήμερα αριθμεί σχεδόν 2.152 συμβεβλημένους. Στο μετοχικό κεφάλαιο της ΕΕΑΑ συμμετέχει και η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) κατά 35%. Η ΕΕΑΑ οργανώνει το Σύστημα Συλλογικής Εναλλακτικής Διαχείρισης για τα απόβλητα συσκευασίας (ΣΣΕΔ - ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ) σύμφωνα με τον Ν. 2939/01 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Το εθνικό θεσμικό πλαίσιο είναι απόρροια των ευρωπαϊκών Οδηγιών και υποχρεώνει τους διαχειριστές συσκευασίας, δηλαδή τις επιχειρήσεις που διαθέτουν συσκευασμένα προϊόντα στην ελληνική αγορά, να μεριμνήσουν για την ανακύκλωση των συσκευασιών τους».

Παρά ταύτα, το επιχειρησιακό της σχέδιο, το οποίο διαθέτει η «Αυγή» της Κυριακής, αφού προσπερνά την υποχρέωση για καθιέρωση των τεσσάρων ρευμάτων, θολώνει τα νερά και, παρότι η ΚΕΔΕ συμμετέχει στην εταιρεία, αναφέρει ότι "το εύρος και η πορεία υλοποίησης έργων με περισσότερα από δύο ρεύματα συλλογής αποβλήτων συσκευασίας συναρτώνται από τα ακόλουθα:

* Τα Τοπικά Σχέδια Διαχείρισης Αποβλήτων που καταρτίζουν οι ΟΤΑ και του οικείου εγκεκριμένου Περιφερειακού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων (άρθρο 7 παρ. 3 του Ν. 4496/2017), σχεδιασμοί τους οποίους δεν μπορεί να υπερβεί η ΕΕΑΑ.

* Την ενδεχόμενη παράλληλη ανάπτυξη ρεύματος ζυμώσιμων / οργανικών (καφέ κάδου), ενέργεια που θα θεωρείται ότι θα συνδράμει πολύ τόσο στην επίτευξη εθνικών στόχων για την ανακύκλωση απορριμμάτων όσο και στη βελτίωση ποιοτικών και ποσοτικών δεικτών της ανακύκλωσης συσκευασιών.

* Σχετικές αποφάσεις της ΚΕΔΕ και των ΟΤΑ και κυρίως τη δυνατότητα και τον χρονοπρογραμματισμό των τελευταίων να στηρίξουν αποτελεσματικά τα τουλάχιστον τρία ρεύματα συλλογής, δηλαδή, τον μπλε κάδο, το ρεύμα χαρτιού, το ρεύμα κοινών απορριμμάτων, ενδεχομένως και το ρεύμα του καφέ κάδου".

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ενασχόληση της ΕΕΑΑ με τις γυάλινες συσκευασίες, «μπλε κώδωνες» εξαντλείται στα εύκολα. Αυτοί τοποθετούνται σε σημεία με επαγγελματικές δραστηριότητες (π.χ. εστιατόριο, μπαρ, καφέ...) όπου καταναλώνεται μεγάλη ποσότητα γυάλινων συσκευασιών. Άλλη μια παρατυπία του επιχειρησιακού σχεδίου είναι ότι αναγορεύει σε στρατηγικής σημασίας δραστηριότητα την ανάκτηση αποβλήτων συσκευασίας από σύμμεικτα απόβλητα και κάνει λόγο για συνεργασία με «ΣΔΙΤ Μακεδονίας» κ.λπ., δραστηριότητα που έχει απαγορεύσει ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης ήδη από τα τέλη Φεβρουαρίου.

Στη σχετική ανακοίνωση επισημαίνεται ξεκάθαρα πως «τα Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης δεν θα επιδοτούν καμία εργασία ανάκτησης αποβλήτων συσκευασίας από το ρεύμα των σύμμεικτων αστικών στερεών αποβλήτων, όπως για παράδειγμα ανάκτηση αποβλήτων συσκευασίας σε εργοστάσια μηχανικής διαλογής αστικών αποβλήτων, καθώς τέτοιου είδους επιδοτήσεις έρχονται σε αντίθεση με το πνεύμα και την ουσία του νόμου περί εναλλακτικής διαχείρισης (Ν. 2939/2001, όπως τροποποιήθηκε από τον Ν. 4496/2017), που υπαγορεύει τη χωριστή συλλογή των αποβλήτων συσκευασίας στην πηγή σε τέσσερα χωριστά ρεύματα».

Με τούτα και με κείνα, προφανώς το επιχειρησιακό σχέδιο δεν αναμένεται να εγκριθεί (η προθεσμία εκπνέει τον Νοέμβριο). Η ΕΕΑΑ επιχειρεί να ροκανίσει χρόνο προσδοκώντας άλλες μέρες. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι στο προοίμιο του επιχειρησιακού σχεδίου αναπολεί συγκεκριμένη περίοδο - «το Ε.Σ. περιόδου 2003-2008 είναι το μόνο σχέδιο που εγκρίθηκε και υλοποιήθηκε χωρίς προσκόμματα» αναφέρει.

Σε κάθε περίπτωση, εκκρεμεί η ενεργοποίηση της πρόβλεψης του Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων σχετικά με το ότι τα έσοδα των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης αποτελούν δημόσιο πόρο και πρέπει να εξεταστεί ο έλεγχός τους μέσω κρατικού λογιστικού συστήματος για να αποτελέσουν επενδυτικό κονδύλι για την ανάπτυξη των συστημάτων της νέας διαχείρισης αποβλήτων.

Η τύχη... των αποβλήτων συσκευασίας

Τα απόβλητα συσκευασίας (Α.Σ.) προέρχονται από τους συνεργαζόμενους ΟΤΑ και συλλέγονται μέσω του δικτύου των μπλε κάδων, εντός των οποίων οι πολίτες καλούνται να τοποθετήσουν τα Α.Σ. που έχουν διαχωρίσει στο σπίτι τους. Εν συνεχεία, το περιεχόμενο των κάδων συλλέγεται από τα οχήματα συλλογής (η αποκομιδή είναι ευθύνη των δήμων, ενώ ο εξοπλισμός, π.χ. κάδοι, οχήματα διατίθενται από το σύστημα) και οδηγείται στα Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ). Εδώ τα υλικά διαλέγονται σε επιμέρους, ομοιογενείς ποιότητες υλικών συσκευασίας και προωθούνται προς ανακύκλωση στην αγορά δευτερογενών υλικών.

Μείωση κατά 75% της πλαστικής σακούλας στα σούπερ μάρκετ

Θεαματική μείωση της κατανάλωσης πλαστικής σακούλας κατά 75% στα σούπερ μάρκετ το πρώτο τρίμηνο του 2018 δείχνουν τα πρώτα στοιχεία, όπως ανακοίνωσε χθες το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Όπως είναι γνωστό, το ανταποδοτικό τέλος των 4 λεπτών μαζί με τον ΦΠΑ ανά αγορά λεπτής πλαστικής σακούλας ισχύει από την αρχή της χρονιάς. Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, τα επίσημα στοιχεία εσόδων πρώτου τριμήνου της ΑΑΔΕ λένε ότι οι πλαστικές σακούλες που χρησιμοποιήθηκαν στο λιανικό εμπόριο και στα πολυκαταστήματα ήταν 202.887.964 τεμάχια. Το αντίστοιχο περιβαλλοντικό τέλος που βεβαιώθηκε από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) και θα αποδοθεί στον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) ήταν 6.086.639 ευρώ.

Συγκριτικά «με τις αντίστοιχες ποσότητες ετήσιας χρήσης λεπτής πλαστικής σακούλας στον τομέα του λιανικού εμπορίου και ανάγοντας την ποσότητα σε ετήσια βάση, εμφανίζεται θεαματική μείωση της κατανάλωσης πλαστικής σακούλας της τάξεως του 75% στα σούπερ μάρκετ, ενώ μείωση παρατηρείται και στο λιανικό εμπόριο» παρατηρεί το ΥΠΕΝ. Προσθέτει δε ότι η ετήσια παραγωγή πλαστικής σακούλας ήταν από 200 έως 500 τεμάχια ανά κάτοικο σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των φορέων της αγοράς και των οργανώσεων. Όπως εξηγεί, «τα στοιχεία του πρώτου τριμήνου δεν επαρκούν για την πλήρη εικόνα της χρήσης πλαστικής σακούλας, είναι όμως ενδεικτικά, διότι από ένα μεγάλο τμήμα της αγοράς δίνουν ετήσιο ισοδύναμο συντελεστή χρήσης 75 τεμαχίων ανά πολίτη».

Το ΥΠΕΝ προαναγγέλλει θέσπιση νέων εργαλείων, όπως η αποτύπωση σειριακού αριθμού (barcode) και σήμανσης σε κάθε σακούλα με ημερομηνία παραγωγής και χώρα προέλευσης, η καταχώρηση του συνόλου των παραγωγών στο Εθνικό Μητρώο, η θέσπιση προδιαγραφών και οι ειδικοί έλεγχοι, εκτιμώντας πως η εφαρμογή τους θα μειώσει περαιτέρω τη χρήση της λεπτής πλαστικής σακούλας και στους τομείς του λιανικού εμπορίου που δεν έχουν συμπεριληφθεί στα περιοριστικά μέτρα (λαϊκές αγορές και περίπτερα). Επιπροσθέτως, θεωρεί πως η χρήση των παραπάνω εργαλείων θα εξαλείψει την παράτυπη κυκλοφορία σακουλών και τη φοροδιαφυγή, ενώ η υιοθέτηση κοινής μεθοδολογίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα καταστήσει δυνατό τον ακριβή υπολογισμό της ετήσιας κατά κεφαλήν κατανάλωσης λεπτών πλαστικών σακουλών μεταφοράς και στη χώρα μας.

Ο αναπληρωτής υπουργός Σ. Φάμελλος χαιρετίζει τη θετική αλλαγή στην καταναλωτική συμπεριφορά των πολιτών, υπογραμμίζοντας ότι «τα έσοδα του περιβαλλοντικού τέλους από τη χρήση της λεπτής πλαστικής σακούλας θα επιστραφούν άμεσα και εξ ολοκλήρου στους πολίτες μέσω της διάθεσης άλλων εναλλακτικών μέσων μεταφοράς προϊόντων, όπως πάνινες, βιοαποδομήσιμες και πλαστικές τσάντες πολλαπλών χρήσεων».

Ακτές χωρίς προϊόντα μίας χρήσης - νομοθετείται φέτος η ξεχωριστή συλλογή οργανικών απορριμμάτων

Ενόψει των νέων μέτρων περιορισμού της χρήσης πλαστικών προϊόντων που προωθεί η Κομισιόν, (όπως καλαμάκια, μαχαιροπήρουνα, πιάτα, ποτήρια, μπουκάλια μίας χρήσης, αλλά και μπατονέτες κτλ.), ο κ. Φάμελλος είπε ότι «εδώ και ένα χρόνο το κυβερνητικό συμβούλιο οικονομικής πολιτικής έχει εγκρίνει την προετοιμασία ειδικής δημόσιας πολιτικής για την κυκλική οικονομία. Πρόσφατα συγκροτήθηκε διυπουργικό όργανο, λειτουργεί τεχνική διυπουργική γραμματεία και υπάρχει ήδη ελληνική στρατηγική για την κυκλική οικονομία», η οποία αναρτήθηκε για διαβούλευση στο OpenGov την περασμένη Παρασκευή.

 

«Ξεκινήσαμε με το μέτρο για την πλαστική σακούλα», όπως ανέφερε, ενώ έπεται «εισαγωγή κριτηρίων οικολογικού σχεδιασμού στην διαχείριση προϊόντων, όπως το να μην υπάρχουν πολλαπλά είδη πλαστικού σε μία συσκευασία, για να διευκολύνεται η ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση, να μην προωθούμε προϊόντα μίας χρήσης που ρυπαίνουν το περιβάλλον με επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την υγεία αλλά και στο τουριστικό προϊόν της χώρας». «Η πρόταση για την οικονομία είναι η επιχορήγηση, επιδότηση, προώθηση εθελοντικών συμφωνιών για την διακοπή ή τον περιορισμό χρήσης προϊόντων μίας χρήσης», είπε ο υπουργός σε άλλο σημείο.

 

Ο κ. Φάμελλος τόνισε ότι «είμαστε από τις πρώτες χώρες την ΕΕ που έχουμε στρατηγική για την κυκλική οικονομία, έχουμε εισάγει εργαλεία όπως το "πληρώνω όσο πετάω" για τους Δήμους, την σύνδεση με τα τέλη καθαριότητας και το κόστος διαχείρισης απορριμμάτων. Ταυτόχρονα έχουμε ξεκινήσει την ίδια συζήτηση στο Συμβούλιο Υπουργών και με τους Έλληνες παραγωγούς. Θέλουμε ο οικολογικός σχεδιασμός να επηρεάζει τα τέλη ανακύκλωσης και τα τέλη διαχείρισης κάθε υλικού. Ανάλογα με την επαναχρησιμοποίηση και επιστροφή υλικού στην παραγωγή, θα έχουμε χαμηλότερο κόστος διαχείρισης και παραγωγής για κάποια προϊόντα. Θέλουμε να επιδοτήσουμε την επαναχρησιμοποίηση και να αποθαρρύνουμε τα "μίας χρήσης" προϊόντα που διατίθενται ελεύθερα».

 

Προανήγγειλε μάλιστα ότι «το 2018 θα νομοθετηθεί η υποχρέωση ξεχωριστής συλλογής οργανικών απορριμμάτων στις πόλεις και ζητούμε να υπάρχουν πρωτοβουλίες, όπως π.χ. για ακτές χωρίς προϊόντα μίας χρήσης. Ακτές ιδιαίτερου κάλλους να μην είναι γεμάτες πλαστικά, να βρούμε άλλα υλικά, για καλαμάκια, ποτήρια, κτλ. Υπάρχουν σύγχρονα, καινοτόμα υλικά, που είναι και "μόδα", δημιουργούν νέο τζίρο στην αγορά και εργασία. Αυτή την οικολογική "μόδα" θέλουμε να την ακολουθήσουμε», κατέληξε.

Μια κρυμμένη υπόγεια απειλή

Η ρύπανση του εδάφους αποτελεί ανησυχητική απειλή για τη γεωργική παραγωγικότητα, την ασφάλεια των τροφίμων και την ανθρώπινη υγεία. Ωστόσο, πολύ λίγα είναι γνωστά για την κλίμακα και τη σοβαρότητα αυτής της απειλής, προειδοποιεί νέα έκθεση του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO). 

Η εκβιομηχάνιση, οι πόλεμοι, οι εξορύξεις και η εντατικοποίηση της γεωργίας έχουν αφήσει όλα μια κληρονομιά ρύπανσης του εδάφους σε όλο τον πλανήτη, ενώ με την ανάπτυξη των πόλεων το έδαφος αντιμετωπίζεται ως νεροχύτης για όλο και μεγαλύτερες ποσότητες αστικών αποβλήτων, αναφέρει η έκθεση με τίτλο «Ρύπανση του εδάφους: μια κρυμμένη πραγματικότητα». 

Η ρύπανση του εδάφους επηρεάζει τα τρόφιμα που τρώμε, το νερό που πίνουμε, τον αέρα που αναπνέουμε και την υγεία των οικοσυστημάτων μας και η δυναμική των εδαφών για την αντιμετώπιση της ρύπανσης είναι περιορισμένη.

Εντούτοις, παρόλο που η εντατικοποίηση της γεωργίας, η βιομηχανική παραγωγή και η αστικοποίηση συνεχίζονται με ταχείς ρυθμούς, δεν έχει πραγματοποιηθεί ποτέ συστηματική αξιολόγηση της κατάστασης της ρύπανσης του εδάφους σε παγκόσμιο επίπεδο, σημειώνεται στην έκθεση. 

Οι μελέτες που έχουν διεξαχθεί μέχρι στιγμής περιορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό στις ανεπτυγμένες οικονομίες, συνεπώς υπάρχουν τεράστιες ελλείψεις πληροφόρησης σχετικά με την πληρότητα και την έκταση του προβλήματος. Αυτό που γνωρίζουμε ελάχιστα είναι ανησυχητικό, προσθέτει η έκθεση. 

Για παράδειγμα, στην Αυστραλία εκτιμάται ότι περίπου 80.000 περιοχές υποφέρουν από ρύπανση του εδάφους. Η Κίνα έχει κατηγοριοποιήσει το 16% του συνόλου των εδαφών της και το 19% των γεωργικών εδαφών της ως μολυσμένες ζώνες.

Υπάρχουν περίπου 3 εκατομμύρια δυνητικά ρυπασμένες περιοχές στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και στα Δυτικά Βαλκάνια. Στις Ηνωμένες Πολιτείες υποφέρουν από ρύπανση 1.300 τοποθεσίες. 

Αυτοί οι αριθμοί μάς βοηθούν να κατανοήσουμε την έκταση του προβλήματος της ρύπανσης για τα εδάφη αλλά δεν αντικατοπτρίζουν την πλήρη έκταση της ρύπανσης του εδάφους σε όλο τον κόσμο και τονίζουν την ανεπάρκεια των διαθέσιμων πληροφοριών και τις διαφορές στην καταγραφή ρυπασμένων περιοχών σε όλες τις γεωγραφικές περιοχές. 

Η ρύπανση του εδάφους συχνά δεν μπορεί να γίνει αντιληπτή οπτικά ή να εκτιμηθεί άμεσα, γεγονός που την καθιστά κρυφό κίνδυνο με σοβαρές συνέπειες.

Εχει αντίκτυπο στην επισιτιστική ασφάλεια τόσο μέσω της βλάβης του μεταβολισμού των φυτών, μειώνοντας έτσι τις αποδόσεις των καλλιεργειών, ενώ καθιστά τις καλλιέργειες μη ασφαλείς για κατανάλωση.

Οι ρύποι, επίσης, βλάπτουν άμεσα τους οργανισμούς που ζουν στο έδαφος. 

Και, φυσικά, τα εδάφη που έχουν μολυνθεί από επικίνδυνα στοιχεία (π.χ. αρσενικό, μόλυβδο και κάδμιο), οργανικά χημικά όπως τα PCB (πολυχλωριωμένα διφαινύλια) και πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAH) ή τα φαρμακευτικά προϊόντα όπως τα αντιβιοτικά, ή οι ενδοκρινικοί διαταράκτες, θέτουν σοβαρούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία. 

Τι προκαλεί τη ρύπανση 

Μέχρι στιγμής, η περισσότερη ρύπανση του εδάφους οφείλεται σε ανθρώπινες δραστηριότητες. Βιομηχανικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένης της εξόρυξης, της τήξης και της μεταποίησης, οικιακά, ζωικά και αστικά απόβλητα, φυτοφάρμακα, ζιζανιοκτόνα, λιπάσματα, προϊόντα πετρελαίου που απελευθερώνονται ή υποβαθμίζονται στο περιβάλλον, τα καυσαέρια που παράγονται από τις μεταφορές – όλα συμβάλλουν στο πρόβλημα.

Η έκθεση του FAO αποτελεί μια σύνθεση των υφιστάμενων επιστημονικών ερευνών για τη ρύπανση του εδάφους και η γλώσσα των αριθμών είναι παραπάνω από αποκαλυπτική.  

Η παραγωγή χημικών προϊόντων αναπτύχθηκε ταχέως τις τελευταίες δεκαετίες και αναμένεται να αυξάνεται ετησίως κατά 3,4% μέχρι το 2030. Το 2015, η ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία παρήγαγε 319 εκατομμύρια τόνους χημικών ουσιών.

Από αυτούς, 117 εκατομμύρια τόνοι θεωρήθηκαν επικίνδυνοι για το περιβάλλον. Η παγκόσμια παραγωγή αστικών στερεών αποβλήτων ήταν περίπου 1,3 δισεκατομμύρια τόνοι ετησίως το 2012 και αναμένεται να αυξηθεί σε 2,2 δισεκατομμύρια τόνους ετησίως έως το 2025. 

Σε πολλές περιοχές του κόσμου, τα επίπεδα έμμονων οργανικών ρύπων (διοξίνες και οι παρόμοιες με τις διοξίνες ενώσεις) στο ανθρώπινο γάλα είναι σημαντικά υψηλότερα από αυτά που θεωρούνται ασφαλή, με υψηλότερη συχνότητα στην Ινδία και σε ορισμένες ευρωπαϊκές και αφρικανικές χώρες.

Ορισμένες χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος αύξησαν σημαντικά τη χρήση φυτοφαρμάκων κατά την τελευταία δεκαετία.

Το Μπανγκλαντές, για παράδειγμα, την τετραπλασίασε, η Ρουάντα και η Αιθιοπία την εξαπλασίασαν και το Σουδάν τη δεκαπλασίασε. 

Η παγκόσμια παραγωγή κοπριάς αυξήθηκε κατά 66% μεταξύ 1961 και 2016, από 73 σε 124 μεγατόνους. Ο όγκος της κοπριάς που διατίθεται στα εδάφη αυξήθηκε από 18 σε 28 μεγατόνους και η ποσότητα κοπριάς που απομένει στους βοσκοτόπους αυξήθηκε από 48 σε 86 μεγατόνους. Η κοπριά μπορεί να περιέχει μεγάλες ποσότητες βαρέων μετάλλων, παθογόνων οργανισμών και αντιβιοτικών. 

Τα εδάφη κοντά στους δρόμους έχουν υψηλά επίπεδα βαρέων μετάλλων, υδρογονανθράκων και άλλων ρύπων, θέτοντας σε κίνδυνο την παραγωγή τροφίμων ή τη βόσκηση σε παρακείμενες των οδικών αρτηριών περιοχές.

Σχεδόν όλο το έδαφος στο βόρειο ημισφαίριο περιέχει ραδιονουκλεΐδια σε υψηλότερες συγκεντρώσεις από το επίπεδο υποβάθρου, ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές, ως αποτέλεσμα των επιπτώσεων από τις δοκιμές πυρηνικών όπλων στην ατμόσφαιρα και συμβάντων όπως το ατύχημα του Τσερνομπίλ.

Συντάκτης: 

Τάσος Σαραντής

Θεσσαλονίκη: Εγκαίνια 4ου Φεστιβάλ Ανακύκλωσης

Πεντακόσιες χιλιάδες ευρώ ετησίως εξοικονομεί ο δήμος από την ανακύκλωση, τόνισε ο Γ. Μπουτάρης

Ο δήμος Θεσσαλονίκης ανακυκλώνει ετησίως 12.000 τόνους απορριμμάτων, εξοικονομώντας πεντακόσιες χιλιάδες ευρώ, τόνισε ο δήμαρχος, Γιάννης Μπουτάρης, στην ομιλία του, κατά την εκδήλωση εγκαινίων του 4ου Φεστιβάλ Ανακύκλωσης, στο περίπτερο 8 του Διεθνούς Εκθεσιακού Κέντρου Θεσσαλονίκης.

Ο κ. Μπουτάρης, τόνισε ότι το Φεστιβάλ Ανακύκλωσης, το οποίο διοργανώνει ο δήμος Θεσσαλονίκης, είναι νέος θεσμός, που έχει καθιερωθεί στη συνείδηση του κόσμου, όπως φαίνεται και από την προσέλευση σχολείων και επισκεπτών. Στόχος είναι να λάβει χαρακτήρα κλαδικής έκθεσης για να αναδειχθεί η οικονομική διάσταση της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης.

Το 2017, όπως είπε,ο δήμος ανακύκλωσε το 19,5% των απορριμμάτων και την ίδια χρονιά ξεκίνησε η ανακύκλωση ρούχων, παπουτσιών και πιλοτικά η κομποστοποίηση στις λαϊκές αγορές. Ο κ. Μπουτάρης επισήμανε την ανάγκη ενεργειακής αξιοποίησης των απορριμμάτων, πρόσθεσε, ωστόσο, ότι για το θέμα αυτό υπάρχουν θεσμικά κενά.

Χαιρετισμό στην εκδήλωση απηύθυνε ο περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας, Απόστολος Τζιτζικώστας, ο οποίος εξέφρασε τη βούληση της Περιφέρειας, να βοηθήσει τους δήμους να αυξήσουν τα ποσοστά ανακύκλωσης και να τονώσουν την κυκλική οικονομία.

Στα εγκαίνια του 4ου Φεστιβάλ Ανακύκλωσης παραβρέθηκαν ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων, Περιβάλλοντος και Καθαριότητας, Θανάσης Παππάς, η πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου, Καλυψώ Γούλα και ο εντεταλμένος δημοτικός σύμβουλος υπεύθυνος για την Καθαριότητα, Λάζαρος Ζαχαριάδης.

Το 4ο Φεστιβάλ Ανακύκλωσης θα ολοκληρωθεί στις 6 Μαΐου, ενώ κεντρικό θέμα της διοργάνωσης είναι η ανακύκλωση στην εκπαίδευση.

Γ. Σταθάκης: «Μονόδρομος» η στροφή στις ΑΠΕ

Η αξιοποίηση των ΑΠΕ, εκτός από το χαμηλό περιβαλλοντικό κόστος, συνεπάγεται πλέον και χαμηλό οικονομικό κόστος, καθώς προσεγγίζει εκείνο των συμβατικών καυσίμων, οπότε «η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια είναι πλέον μια διαδικασία που θα προχωρήσει γρήγορα και οικονομικά βιώσιμη»

«Mονόδρομο» χαρακτήρισε τη στροφή στις ΑΠΕ, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Γιώργος Σταθάκης, μιλώντας σε ημερίδα της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας, χθες, στη Θεσσαλονίκη.

«Προχωράμε στο νέο μηχανισμό στήριξης μέσω των διαγωνιστικών διαδικασιών, που ευθυγραμμίζει την Ελλάδα με το κοινοτικό πλαίσιο αλλά είναι παράλληλα προσαρμοσμένη με τις ιδιαίτερες ανάγκες της χώρας» υποστήριξε ο κ. Σταθάκης και εκτίμησε ότι ο νέος μηχανισμός θα προσελκύσει επενδύσεις άνω των 2,5 δισ. ευρώ.

Όπως είπε, η στροφή στις ΑΠΕ θα συμβεί σταδιακά, καθώς η αύξηση της παραγωγής ενέργειας τα επόμενα χρόνια θα προέρχεται αποκλειστικά από ΑΠΕ, στόχος που αποτυπώνεται ξεκάθαρα στον εθνικό μακροχρόνιο ενεργειακό σχεδιασμό, που εκπονείται από την Εθνική Επιτροπή για την Ενέργεια και το Κλίμα.

Ο κ. Σταθάκης προσδιόρισε τρεις βασικούς άξονες της κυβερνητικής πολιτικής:

-η αύξηση του μεριδίου των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα να είναι μια ταχεία διαδικασία, συμβατή με τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τη Συμφωνία των Παρισίων για την κλιματική αλλαγή και τους ακόμη πιο φιλόδοξους στόχους που θέτει η Ελλάδα για το 2030 (αύξηση των ΑΠΕ στο 30% και επίτευξη 30% εξοικονόμησης ενέργειας)

-ο μετασχηματισμός της αγοράς ενέργειας να γίνει στη βάση της απελευθέρωσης των αγορών ενέργειας (ηλεκτρισμού, φυσικού αερίου και target model), ώστε να υπάρχει ένα σαφές και απόλυτα ρυθμιζόμενο πλαίσιο για επενδυτές και καταναλωτές

-να υπάρξει ειδική μέριμνα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, με παρεμβάσεις όπως η μεταρρύθμιση του Κοινωνικού Οικιακού Τιμολογίου και ο εξορθολογισμός των χρεώσεων για Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας

Επεσήμανε, ότι η αξιοποίηση των ΑΠΕ, εκτός από το χαμηλό περιβαλλοντικό κόστος, συνεπάγεται πλέον και χαμηλό οικονομικό κόστος, καθώς προσεγγίζει εκείνο των συμβατικών καυσίμων, οπότε «η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια είναι πλέον μια διαδικασία που θα προχωρήσει γρήγορα και οικονομικά βιώσιμη».

Κλείνοντας την ομιλία του, ο κ. Σταθάκης επεσήμανε ότι ο τεράστιος μετασχηματισμός στον τομέα της ενέργειας ανοίγει τη δυνατότητα μετασχηματισμού του γενικότερου παραγωγικού δυναμικού της χώρας, με την αξιοποίηση του πολύ σημαντικού, πλούσιου ανθρώπινου κεφαλαίου και την ανάπτυξη μονάδων έρευνας και τεχνολογίας, όπως εκείνη που αποφάσισε να δημιουργήσει η Tesla σε συνεργασία με τον Δημόκριτο.